Web
Analytics
Çocuklarda Yalan » Bahar Erdem Beylikdüzü Anaokulu

Çocuklarda Yalan

Çocuklarda yalan ve yalan söylemenin öğrenilmesi çocuğun gelişiminde önemli bir adımdır.

Annesi akşam yemeğinden kalan bulaşıkları yıkarken, üç yaşındaki Sally mutfakta mutlu bir şekilde oynuyordu. Sally’nin annesi masadan tabak almak için arkasını döndüğünde, Sally’nin ayaklarının altında bir su birikintisi fark etti. “Sally, tatlım, altını mı ıslattın?” diye sordu. Sally kafasını salladı ve “Ayakkabılarım yaptı” dedi.Sally annesine açıkça yalan söylemişti.

Çocuklarda Yalan: Keşif

Çocuğunuzun yalan söylediğini ilk keşfettiğinizde çoğu anne baba gibi şoka girecek, kendinizi sinirli, incinmiş ve hatta ihanete uğramış hissedeceksiniz. Ancak geri adım atıp, yalan söylemeyi çocuğunuzun duygusal ve zihinsel gelişiminin bir parçası olarak görürseniz, bu durumun çocuğunuzda ciddi davranışsal sorunlara ve ihanete yol açmayacağını göreceksiniz. Hatta son araştırmalar yalan söylemenin normal gelişimde olumlu bir rol oynadığını göstermiştir. Bağımsızlık, bakış açısı kazanma ve duygusal kontrol gibi temel insan becerileri çocukların yalan söylemesine olanak tanıyan becerilerin aynısıdır.

Halk arasındaki inanış çok uzun zamandır küçük çocukların yalan söylemez nitelikte olduğunu ileri sürdü. Ancak daha yeni araştırmalar, çoğu çocuğun 2 ila 4 yaşları arasında etkili bir şekilde yalan söylemeyi öğrendiğini gösteriyor. İlk başarılı yalan, çocuğun zihninin ve düşüncelerinin ebeveynlerininkinden ayrı olduğunu gösterdiği için gelişimsel başarı olarak görülebilir. Aynı şekilde “hayır” demek de çocuğun kendi arzuları, düşünceleri ve duygularıyla başkalarınınkiler arasına sınır çektiğini gösterir.

Her şey gibi, çocuklar yalan söylemeyi de çevrelerinden öğrenir. Anne babalar ve öğretmenler, çocuklara dürüstlüklerini bastırmayı öğretirler. Bir çocuk “Şu adam çok komik.” diye bağırabilir, aldığı bir hediye için “Hiç beğenmedim” veya tadı kötü bir yemeğe “Iyyy” diyebilir. Yetişkinler yavaşça çocuklara, bu tür bir dürüstlüğün her zaman hoş karşılanmadığını ve doğruyu söylemekle diğer insanlara zarar vermemek arasında ince bir çizgi olduğunu öğretirler. Çocuklar ayrıca yetişkinlerin yalanlarını da gözlemler. (Bir araştırma, yetişkinlerin haftada ortalama 13 kez yalan söylediğini ortaya koymuştur!) Hepimiz çıkarlarımız için yalan söylüyoruz ve çocuklarımızın bizi izleyip öğreniyorlar, ancak her zaman tam anlamıyla değil.

Çocuklarda Yalan: Yalanın Gelişimi

Dört yaşından itibaren, çocuklar, yetişkinlerle aynı nedenlerden dolayı yalan söylemeye başlarlar, cezadan kaçmak, avantaj elde etmek, istenmeyen sonuçlardan kaçınmak ve hatta özsaygıyı arttırmak için. Gençler de yetişkinler gibi, bazen güç göstermek, gizliliklerini korumak veya bir arkadaşlarını korumak için yalan söylerler. Bir çocuk yalan söylediğinde, aslında bir şeyi değiştirmeye, bir durumu olmasını istediği gibi yeniden şekillendirmeye çalışır.

Yalan söylemede gelişimsel bir ilerleme vardır. İlk basamakta, çocuk yanlış olduğunu bildiği bir şeyi söyleyerek ödül kazanmak veya hedefe ulaşmak ister. Niyeti, dinleyicinin davranışını etkilemek, örneğin cezadan kurtulmak veya ödül almak olabilir.

Çocuklarda Yalan: Deney

Bu çalışmaya göz atın: 2-3 yaşlarındaki bir grup çocuk boş bir odaya oturtuldu ve arkalarındaki masaya yerleştirilen oyuncağa bakmamaları söylendi. Araştırmacı odadan çıkıp beş dakika sonra geri döndü. Çocukların yüzde doksanı oyuncağa bakmıştı ve çoğunluğu (yaklaşık üçte ikisi) bakışlarını gizledi. Üçte biri direkt olarak yalan söyleyip oyuncağa bakmadıklarını iddia ederken, diğer üçte birlik kısmı da soruyu duymazdan gelip cevap vermedi.

Bu yaşta, dilekler ve hayal gücü sıklıkla gerçek olanla karıştırılıyor. Bazen 3 yaşındaki bir çocuk hikaye anlatmaya başlar ve hikayeyi kafasındakine uydurmak için küçük detaylar eklediğini fark edersiniz. Bu yaştaki yalanlar başarılı olabilir, ancak 3 yaşındaki çocuklar genelde kötü yalancıdırlar çünkü düzgün yalan söylemezler. Dinleyenlerin anlattıklarını ya da anlatmaya niyetlendiklerini gerçekten ciddiye alacağını tahmin edemiyorlar. Sonuç olarak, yanlış zamanda veya yerde yalan söylüyorlar veya aldatmacayı gizlemek için izlerini örtmek gibi diğer önemli detayları düşünmekten kaçınıyorlar.

Çocuklarda Yalan: 4 Yaşın Önemi

4 yaşına gelindiklerinde çocuklar doğru söylemek ve yalan söylemek arasındaki farkı ve yalan söylemenin yanlış olduğunu bilirler. Bu yüzden genellikle doğruyu söylerler, ve yalan söyledikleri çok belli olur. Fakat aynı zamanda yalan söylemede daha beceriklidirler çünkü dinleyenlerin aklından geçenleri dikkate almada daha iyilerdir.

Araştırmacılar aynı oyuncak deneyini 4 ila 6 yaşlarındaki çocuklar ile yaptıklarında, büyük çocukların oyuncağa göz atma dürtüsünü daha iyi yendiklerini gözlemlediler. Ancak bakanlar yalan söylemeye daha meyillilerdi. Video kayıtları büyük çocuklarda önemli bir farklılık daha gösterdi: Oyuncağa baktıktan sonra pek mutlu görünmüyorlardı. Bununla birlikte, araştırmacılar geri döndükten sonra yüz ifadelerini değiştirdiler, kelimenin tam anlamıyla “maske taktılar”.

4 ya da 5 yaşlarına gelindiğinde çocuklar, bir dinleyicinin, varolan bilgileri ışığında bir ifadeyi yorumlayıp değerlendireceğini bilerek, sahte mesajın akıllarında bırakacağı etkiyi anlarlar. Ancak dinleyicinin bir ifadenin doğruluğunu düşünüp düşünmediğini anlamakta zorluk çekerler. Beş yaşındaki bir çocuğun da dediği gibi, “Yalan söylememelisiniz, çünkü yetişkinlerin kafalarının içindeki beyin o kadar akıllıdır ki her zaman bunu fark ederler.”

Daha da karmaşık bir yalan söyleme basamağı, 6 ila 8 yaşları arasında ortaya çıkar. Çocuklar artık “John, annesinin büyükannenin ziyarete gelmemesi konusunda kötü hissettiğini düşünmesini istiyor” gibi cümleleri anlarlar. Bu aşamada, yalnızca yalan içeriği değil, konuşmacının tavrı ve amacı da şüphe çekebilir.

Yaşları 10 ile 11 arasındaki çocukların çoğu yetenekli yalancılardır. Bu basamaktaki en büyük fark, artık ne öğretmenin ne de anne babanın çocuğun sesinden, yüzündeki masum ifadeden ve tuhaf mazeretinden etkilenmemesidir.

Çocuklarda Yalan: Çocuğunuz Yalan Söylediğinde

Küçük çocuğunuz yalan söylediği zaman, bunun ahlaksızlık olmadığını kendinize hatırlatın. Çileden çıkmak işe yaramaz. Yalan söylemesi çocuğunuzun istediğini elde etmesinin bir yoludur ve bu gayet normal ve sağlıklıdır. Ayrıca bir dedektif gibi hikayesini sorgulamak da iyi değildir. Bu, çocuğa kendisinin güvenilmez ve dolandırıcı olduğunu düşündürtür.

Bir çocuk 4-5 yaş ve üzeri olduğunda ve doğruyu anladığında bile, direkt olarak sorduğunuzda ağzından doğruları duyamayabilirsiniz. Ancak “doğruyu” söylese bile, bu ona söylettiğiniz içindir. Pastadaki çikolatayı yaladığını itiraf ettiğinde, elinize ne geçecek? Onu kendi davranışlarının sorumluluğunu almaya yüreklendirmediniz. Hatta çocuğunuza baskı yapmak bir dahaki sefere gerçeği söylememesine neden olabilir.

Uzun vadede hedef, çocuğunuzun yaptıkları için ahlak ve sorumluluk duygusunu geliştirmesine katkıda bulunmaktır. Yalan söylemek büyümenin normal bir yanı olsa da, bu önemsenmeyeceği anlamına gelmiyor. Çocuğunuzun dürüstlüğü daha iyi anlamasına yardımcı olmak için kullanabileceğiniz bazı stratejiler aşağıda listelenmiştir:

Çocuklarda Yalan: Örnek olun

Bu bariz bir şey, ancak ne zaman ve nasıl yalan söylediğinize dikkat etmeyi gerektiriyor, ki bu da kolay bir şey değildir. Başkalarının iyiliğini gözeten, kendinden emin, güvenli bir çocuk yetiştirmek istiyorsak, bunu güven veren ve saygılı ebeveynler olarak zor yoldan yapmak zorundayız.

Bir şey yapmadan önce sakinleşin. Ne kadar sakin olursanız, o kadar iyi iletişim kurarsınız. İlk adım, örneğin hırsızlık gibi bir davranışın yanlış olduğu mesajını vermektir. Daha sonra, çocuğunuzun yaptıkları hakkında neden yalan söylediğine değinin. Unutmayın ki bazı çocuklar, cezalandırılmaktan çok öfkeyi önlemek için yalan söylerler.
Vicdan gelişimini destekleyecek önlemler alın. Öğretmeninin eve gönderdiği veliyi toplantıya çağıran notları çöpe atan bir anaokulu öğrencisi düşünün. Babasına hiçbir not ulaşmadı, ve öğretmen aradığında baba şaşkına dönüyor. Çocuğu notlarla ilgili bildiklerini reddediyor. Bu noktada, öfke, umutsuzluk ve kızgınlık gibi duygular hissettiğini hayal edebiliyor olsak da, sakin kalmak en iyisidir.  Kısa vadede en mantıklı çözüm, çocuğa öğretmeninden özür diletip, ailesine notları götürmediğini söyletmektir. Daha sonra eve getirmek için başka bir not isteyebilir.

Çocuğunuzun yalanı ne amaçla söylediğini düşünün. Bu anaokulu öğrencisi örneğimizde, cezadan kaçmaya mı çalışıyordu? Belki de bir hata yapmaktan veya yaptıklarının sonucundan korkmuştu? Nasıl hissediyor olabilir? Endişeli, suçlu, utanmış, korkmuş mu? Çocukların bize söylediği şeylerin daima bir sebebi ve anlamı vardır. Çocuğunuzun yalan söyleyerek ne elde ettiğini kendinize sormaktan zarar gelmez.

Çocuklarda Yalan: Sonuçlara Dikkat Çekme

Küçük çocuklar, sürekli ağlayıp yardım isteyen, bu yüzden gerçekten zor durumda olduğunda kimsenin yardım etmediği yalancı çoban hikayesiyle çok ilgililer. Çocuğunuz size doğruyu söylediğinde, bunu yaptığına memnun olduğunuzu ona söyleyin. Bu, onun güvenini güçlendirecek ve bir dahaki sefere gerçeği söylemesini kolaylaştıracaktır.

Uzun vadede en etkili çözüm, çocuğun yalanıyla hangi mesajı vermeye çalıştığını anlamaktır. Bazen yalan söylemek, bir çocuğun daha fazla ilgiye, veya günlük aktivitelerinde daha güçlü sınırlamalara ihtiyaç duyduğunun bir işaretidir. Uzun vadeli stratejiler, aile içinde güvenlik duygusunu artırmak için kuralları konmuş rutin aktiviteler yaratmak olabilir. Örneğin, sevdiği kitabı sesli okuduktan sonra uyumak veya televizyon izleme zamanlarını sınırlamak gibi.

Erken çocukluk öncüsü Erik Erikson’un sözlerine göre, “Çocukları iyi hale getirmek uzun bir iştir; bunu yapmaya, onları yetiştirmeye devam etmek zorundasınız. Bu da onlara soru sormak, anlatmak, ağızlarını aramak, kendi düşüncelerinizi cesurca ifade etmek demek. Nerede durduğunuzu öğrenmeniz gerekmekte ve çocuğunuzun da nerede durduğunuzu bildiğinden, nedenini anladığından emin olun. Sonra, umut edin ki sizinle birlikte, sizin yanınızda dursunlar.

Yorum Yapın